Dobroć Pasterza

Ewangelia z drugiej niedzieli po święcie Paschy jest właściwie znacznie krótsza (10,11-16), co wynika z charakteru okresu paschalnego oraz ze względów praktycznych, gdyż dłuższe czytania są w liturgii rzymskiej charakterystyczne dla okresów i dni pokutnych, nie świątecznych. Tym niemniej dla jej właściwego, pełniejszego zrozumienia konieczne jest uwzględnienie najbliższego kontextu w tym rozdziale Ewangelii św. Janowej. 

J 10,1-19:

Zaprawdę, zaprawdę powiadam wam, kto nie wchodzi przez bramę do zagrody owiec, lecz wstępuje inną drogą, ten jest złodziejem i zbójcą;
A kto wchodzi przez bramę, ten jest pasterzem owiec.
Temu odźwierny otwiera, a owce słuchają jego głosu; i woła swoje owce po imieniu i je wyprowadza.
Kiedy wypędzi swoje owce, idzie przed nimi, a owce idą za nim, bo znają jego głos.
Zaś za obcym nie pójdą, ale uciekną od niego, bowiem nie znają głosu obcych.
Taką przypowieść powiedział im Jezus; ale oni nie zrozumieli czym było to, co im mówił.
Zatem Jezus znów im powiedział: Zaprawdę, zaprawdę powiadam wam, że ja jestem bramą owiec.
Wszyscy, którzy przyszli przede mną, są złodziejami i zbójcami; a owce ich nie usłuchały.
Ja jestem bramą; jeśli ktoś wejdzie przeze mnie - zostanie zbawiony i wejdzie i wyjdzie i znajdzie pastwisko.
Złodziej nie przychodzi, lecz aby ukradł, zabił i zniszczył - ja przyszedłem, aby miały życie i miały obficie.
Ja jestem dobry pasterz. Dobry pasterz kładzie swe życie za owce.
Najemnik i ten, co nie jest pasterzem, którego owce nie są własne, widząc przychodzącego wilka, opuszcza owce i ucieka, a wilk je porywa oraz rozprasza owce.
Zaś najemnik ucieka, bo jest najemnikiem oraz nie troszczy się o owce.
Ja jestem dobrym pasterzem, i znam moje i jestem znany przez nie. 

Jak zna mnie Ojciec, a ja znam Ojca, i moje życie kładę za owce. 

Lecz mam także inne owce, która nie są z tej owczarni - i tamte trzeba mi prowadzić; a będą słuchać mojego głosu i będzie jedna pasterzownia i jeden pasterz.
Dlatego miłuje mnie Ojciec, bo ja kładę me życie, abym je znowu wziął.  
Nikt go ode mnie nie wyrywa, lecz ja kładę je od samego siebie; mam siłę je kładać i mam siłę je znowu wziąć; takie polecenie otrzymałem od mego Ojca.
Z powodu tych słów, znowu powstał rozłam między Żydami.

αμην αμην λεγω υμιν ο μη εισερχομενος δια της θυρας εις την αυλην των προβατων αλλα αναβαινων αλλαχοθεν εκεινος κλεπτης εστιν και ληστης
ο δε εισερχομενος δια της θυρας ποιμην εστιν των προβατων
τουτω ο θυρωρος ανοιγει και τα προβατα της φωνης αυτου ακουει και τα ιδια προβατα καλει κατ ονομα και εξαγει αυτα
και οταν τα ιδια προβατα εκβαλη εμπροσθεν αυτων πορευεται και τα προβατα αυτω ακολουθει οτι οιδασιν την φωνην αυτου
αλλοτριω δε ου μη ακολουθησωσιν αλλα φευξονται απ αυτου οτι ουκ οιδασιν των αλλοτριων την φωνην
ταυτην την παροιμιαν ειπεν αυτοις ο ιησους εκεινοι δε ουκ εγνωσαν τινα ην α ελαλει αυτοις
ειπεν ουν παλιν αυτοις ο ιησους αμην αμην λεγω υμιν οτι εγω ειμι η θυρα των προβατων
παντες οσοι προ εμου ηλθον κλεπται εισιν και λησται αλλ ουκ ηκουσαν αυτων τα προβατα
εγω ειμι η θυρα δι εμου εαν τις εισελθη σωθησεται και εισελευσεται και εξελευσεται και νομην ευρησει
ο κλεπτης ουκ ερχεται ει μη ινα κλεψη και θυση και απολεση εγω ηλθον ινα ζωην εχωσιν και περισσον εχωσιν
εγω ειμι ο ποιμην ο καλος ο ποιμην ο καλος την ψυχην αυτου τιθησιν υπερ των προβατων
ο μισθωτος δε και ουκ ων ποιμην ου ουκ εισιν τα προβατα ιδια θεωρει τον λυκον ερχομενον και αφιησιν τα προβατα και φευγει και ο λυκος αρπαζει αυτα και σκορπιζει τα προβατα
ο δε μισθωτος φευγει οτι μισθωτος εστιν και ου μελει αυτω περι των προβατων
εγω ειμι ο ποιμην ο καλος και γινωσκω τα εμα και γινωσκομαι υπο των εμων
καθως γινωσκει με ο πατηρ καγω γινωσκω τον πατερα και την ψυχην μου τιθημι υπερ των προβατων
και αλλα προβατα εχω α ουκ εστιν εκ της αυλης ταυτης κακεινα με δει αγαγειν και της φωνης μου ακουσουσιν και γενησεται μια ποιμνη εις ποιμην
δια τουτο ο πατηρ με αγαπα οτι εγω τιθημι την ψυχην μου ινα παλιν λαβω αυτην
ουδεις αιρει αυτην απ εμου αλλ εγω τιθημι αυτην απ εμαυτου εξουσιαν εχω θειναι αυτην και εξουσιαν εχω παλιν λαβειν αυτην ταυτην την εντολην ελαβον παρα του πατρος μου
σχισμα ουν παλιν εγενετο εν τοις ιουδαιοις δια τους λογους τουτους

Istotny jest także szerszy kontext biblijny i to już starotestamentalny. W psalmie 23 czytamy:

Pan jest pasterzem moim, niczego mi nie braknie
na niwach zielonych pasie mnie, nad wody spokojne prowadzi mnie,
duszę moją pokrzepia, wiedzie mnie ścieżkami sprawiedliwości ze względu na imię swoje.
Choćbym nawet szedł ciemną doliną, zła się nie ulęknę, boś Ty ze mną, laska twoja i kij twój mnie pocieszają,
zastawiasz przede mną stół wobec nieprzyjaciół moich, namaszczasz oliwą głowę moją, kielich mój przelewa się.
Dobroć i łaska towarzyszyć mi będą przez wszystkie dni życia mego i zamieszkam w domu Pana przez długie dni.

Prorok Ezechiel (34) nawiązuje do tego obrazu:

I doszło mnie słowo Pana tej treści:
Synu człowieczy, prorokuj przeciwko pasterzom Izraela, prorokuj i powiedz im: Pasterze! Tak mówi Wszechmocny Pan: Biada pasterzom Izraela, którzy sami siebie paśli! Czy pasterze nie powinni raczej paść trzody?
Mleko wy zjadacie, w wełnę wy się ubieracie, tuczne zarzynacie, lecz owiec nie pasiecie.
Słabej nie wzmacnialiście, chorej nie leczyliście, skaleczonej nie opatrywaliście, zbłąkanej nie sprowadzaliście z powrotem, zagubionej nie szukaliście, a nawet silną rządziliście gwałtem i surowo.
Tak rozproszyły się moje owce, gdyż nie było pasterza i były żerem dla wszelkiego zwierzęcia polnego. Rozproszyły się
I błąkały się moje owce po wszystkich górach i po wszystkich wysokich pagórkach; po całym kraju rozproszyły się moje owce, a nie było nikogo, kto by się o nie zatroszczył lub ich szukał.
Dlatego wy, pasterze, słuchajcie słowa Pana!
Jakom żyw - mówi Wszechmocny Pan - ponieważ moje owce stały się łupem i ponieważ moje owce były żerem dla wszelkiego zwierzęcia polnego, gdyż nie było pasterza, a moi pasterze nie troszczyli się o moje owce, a sami się paśli pasterze, a moich owiec nie paśli,
Dlatego wy, pasterze, słuchajcie słowa Pana!
Tak mówi Wszechmocny Pan: Oto Ja wystąpię przeciwko pasterzom i zażądam od nich moich owiec, i usunę ich od pasienia moich owiec, i pasterze nie będą już paść samych siebie. Wyrwę moje owce z ich paszczy; nie będą już ich żerem.
Gdyż tak mówi Wszechmocny Pan: Oto Ja sam zatroszczę się o moje owce i będę ich doglądał.
Jak pasterz troszczy się o swoją trzodę, gdy jest pośród swoich rozproszonych owiec, tak Ja zatroszczę się o moje owce i wyratuję je z wszystkich miejsc, dokąd zostały rozproszone w dniu chmurnym i mrocznym.
Wyprowadzę je spomiędzy ludów i zbiorę je z ziem; przyprowadzę je znowu do ich ziemi i będę je pasł na górach izraelskich, w dolinach i na wszystkich równinach kraju.
Będę je pasł na dobrych pastwiskach i ich błonie będzie na wysokich górach izraelskich. Tam będą odpoczywać na dobrym błoniu i będą się paść na tłustych pastwiskach na górach izraelskich.
Ja sam będę pasł moje owce i Ja sam ułożę je na ich legowisku - mówi Wszechmocny Pan.
Będę szukał zaginionych, rozproszone sprowadzę z powrotem, zranione opatrzę, chore wzmocnię, tłustych i mocnych będę strzegł, i będę pasł sprawiedliwie.
Do was zaś, moje owce, mówi Wszechmocny Pan: Oto Ja rozsądzę między owcą a owcą, między baranami i kozłami.
Czy nie dość wam tego, że spasacie najlepsze pastwisko, ale jeszcze resztę waszego pastwiska depczecie swoimi nogami, pijecie czystą wodę, ale jeszcze pozostałą resztę mącicie swoimi nogami?
I moje owce musiały paść się na tym, co zdeptały wasze nogi, i pić to, co zmąciły wasze nogi.
Dlatego tak mówi do nich Wszechmocny Pan: Oto Ja sam rozsądzę między owcami tłustymi a owcami chudymi.
Ponieważ odepchnęliście wszystkie słabe bokiem i plecami i odtrąciliście je swoimi rogami, aż wypchnęliście je na zewnątrz,
Dlatego wyratuję moją trzodę i już nie będzie łupem. Rozsądzę między owcą a owcą.
Ustanowię nad nimi jednego pasterza, mojego sługę Dawida, i będzie je pasł; będzie je pasł i będzie ich pasterzem.
A Ja, Pan, będę ich Bogiem, a mój sługa Dawid będzie księciem wśród nich - Ja, Pan, to powiedziałem.
Zawrę z nimi przymierze pokoju, wytępię z ziemi drapieżne zwierzęta, tak że będą bezpiecznie mieszkać nawet na pustyni i spać w lasach.
I złożę na nich i na otoczenie mojego wzgórza błogosławieństwo, i spuszczę na nich deszcz we właściwym czasie, a będzie to deszcz błogosławieństwa.
Wtedy drzewa leśne wydadzą swój owoc, a ziemia wyda swoje plony; będą bezpiecznie mieszkać na swojej ziemi i poznają, że Ja jestem Pan, gdy połamię drążki ich jarzma i wyratuję ich z ręki ich ciemiężców.
Już nie będą łupem narodów ani dzikie zwierzęta nie będą ich pożerać; będą bezpiecznie mieszkać, a nikt nie będzie ich straszył.
I wywiodę dla nich bujną roślinność, tak że już nie będą ofiarami głodu w kraju ani nie będą już znosić zniewag narodów.
I poznają, że Ja, Pan, ich Bóg, jestem z nimi, i że oni, dom izraelski, są moim ludem - mówi Wszechmocny Pan.
Moimi owcami jesteście, owcami mojego pastwiska, a Ja jestem waszym Bogiem - mówi Wszechmocny Pan.

Podobnie prorok Izajasz (40,9-11): 

Wyjdź na górę wysoką, zwiastunie dobrej wieści, Syjonie! Podnieś mocno swój głos, zwiastunie dobrej wieści, Jeruzalem! Podnieś, nie bój się! Mów do miast judzkich: Oto wasz Bóg!
Oto Wszechmocny, Jahwe przychodzi w mocy, jego ramię włada. Oto ci, których sobie zarobił, są z nimi, a ci, których wypracował, są przed nim.
Jak pasterz będzie pasł swoją trzodę, do swojego naręcza zbierze jagnięta i na swoim łonie będzie je nosił, a kotne będzie prowadził ostrożnie.

Te słowa prorockie, dobrze znane uczniom i słuchaczom Jezusowym, zapewne przychodziły na myśl, gdy On Siebie nazwał dobrym Pasterzem. W Jego słowach zawarta jest zarówno krytyka fałszywych i niedobrych pasterzy, których nazywa wręcz złodziejami i rabusiami, jak też Jego tożsamość i właściwość pasterska. 

Powyższy obraz przedstawia mozaikę powstałą około roku 450 w Rawennie w tzw. mauzoleum wybudowanym za cesarzowej o imieniu Aelia Galla Placydia. Jest ona typowym przykładem sztuki starochrześcijańskiej, która przedstawiała głównie wątki biblijne. Tutaj w sposób zarówno prosty jak też wymowny wręcz genialnie ilustruje słowa Pana Jezusa. Owce wsłuchane uważnie w pasterza, choć nie wszystkie zwrócone ku niemu, nie wyrażają ślepego posłuszeństwa, lecz słuchanie w wolności. Pasterz natomiast dwoma gestami: jedną ręką dzierży i ukazuje złoty krzyż - w kolorze aureoli i jego szat, drugą zaś ma zwróconą ku owcy w geście zarówno karmienia jak też czułości. Jego wzrok zwrócony jest poza obraz, ku oddali, czyli zapewne ku owcom, które nie są przy nim. Ten obraz jest nie tylko wymowny i bogaty w treść, lecz także dość dokładnie odpowiada Ewangelii, gdyż bardziej mówi o pasterzu niż o owcach. 

Podana przez ewangelistę reakcja słuchaczy na słowa Jezusowe - że między Żydami powstał rozłam - świadczy o ich rdzeniu: chodziło o to, kim jest Jezus. Żydzi doskonale to zrozumieli, gdyż według Pisma to Jahwe pasterzem, a po stronie ludzkiej - z ustanowienia Jahwe - król Dawid oraz obiecany Mesjasz z jego potomstwa. Wiązały się z tym określone oczekiwania, wręcz wymagania. Oni zrozumieli, że sprawa nie jest jedynie społeczno-polityczna. Istotne jest słuchanie głosu pasterza - Jezusa, a to zawsze odbywa się w sercu każdego. Oni trafnie wyczuli, że stosunek do tego Pasterza rozstrzyga się i ma konsekwencje dla własnego życia. 

Z jednej strony, zarówno każdy indywidualnie jak każda społeczność naturalnie potrzebuje przywództwa. Z drugiej zaś każdy w pewien sposób jest powołany do przewodzenia, choćby w minimalnym zakresie swojej prywatności, gdyż każdy człowiek, nawet najsłabszy i najmniej samodzielny ma w sobie zdolność do panowania na zasadzie podobieństwa do Stwórcy. Dlatego właśnie słowa Jezusowe o Dobrym Pasterzu dotykają każdego i są też kluczem do zdrowego człowieczeństwa i rozwoju duchowego. Równocześnie są też kluczem do rozwiązywania wszelkich problemów społecznych na każdej płaszczyźnie, począwszy od rodziny, a skończywszy na całej ludzkości. 

Kwestia sprowadza się ostatecznie do różnicy między działaniem dla innych i troską o innych, a zagarnianiem dla siebie i wykorzystywaniem innych do własnych celów. To przeciwieństwo ma różną postać, jednak znamiona są takie same i konsekwencje też. 

Ten sam jest i pozostanie na zawsze problem w przyjęciu Jezusa Chrystusa jako Mesjasza, Pana i Pasterza. Jego oddanie życia dla naszego zbawienia pozostanie zawsze wezwaniem i prowokacją, gdyż wywołuje albo sprzeciw, albo infantylną obłudę, która wprawdzie jest gotowa korzystać, lecz bez naśladowania, co nie wytrzymuje próby czasu i nieuchronnych trudności. 

Dlatego właśnie co raz pojawiają się próby zafałszowania pasterstwa Jezusowego. W ostatnich dekadach życia Kościoła odbywa się to głównie za sprawą tzw. miłosierdzia Bożego. Ciekawe jest to, że Introit z tej niedzieli - drugiej po święcie Paschy - mówi akurat o miłosierdziu Boga. Wygląda na to, że nie przypadkowo apostazja faustyno-sopoćkowa upatrzyła sobie Niedzielę Białą (czyli pierwszą po święcie Paschy) jako wehikuł dla fałszowania prawdy o Bogu miłosiernym, który równocześnie zawsze jest sprawiedliwy. 

Prawda o Pasterzu ofiarowującym swoje życie czyli ukrzyżowanym dlatego budziła i budzi sprzeciw, że apeluje do pójścia za Nim. Niebezpieczeństwo polega tutaj nie tylko na braku gotowości do pójścia, lecz także na niewłaściwym, niemądrym pójściu, które polega na skupieniu się na sobie, nie na pożytku tych, dla których trzeba oddać swoje życie. 

Istnieje bowiem też niemądra ofiarność, nierozumne poświęcenie się. Można je sprowadzić do błędnego ujęcia "pełni życia", której Pan Jezus mówi. W świetle wiary katolickiej wiemy, że chodzi tutaj o zbawienie duszy, czyli życie wieczne. Osobiście gdy mam styczność z problemami wychowawczymi czy postwychowawczymi, dochodzę zwykle do wniosku, że sprowadzają się one do braku odpowiedniej, rozumnej troski o zbawienie duszy dziecka i to od początku wychowania. Ma to miejsce niestety także u wierzących, nawet u wyjątkowo religijnych rodziców. Właściwa troska o dusze dziecka nie ogranicza się do uczenia modlitwy, prowadzenia do kościoła, wysyłanie na lekcję religii itp., gdyż tutaj jest ryzyku sprowadzenia czy przeakcentowania przeżyć, może swego rodzaju wiedzy. O wiele bardziej istotne, kluczowe i fundamentalne jest wyrobienie w dziecku postawy wdzięczności, wzajemności i sprawiedliwości, która to cnota zawiera w sobie - co jest jasno wyłożone w klasycznej tomistycznej nauce katolickiej - cnotę religijności. Nie chodzi tutaj o wyrachowanie, które jest przeciwieństwem wspaniałomyślności i hojności w miłości. Aczkolwiek pewne, zdrowe - wynikające ze sprawiedliwości - wyrachowanie koniecznie tutaj przynależy: skoro wszystko otrzymaliśmy od Boga, to też wszystko powinniśmy Jemu oddać, a właściwie samych siebie. Wrogiem tej postawy jest nastawienie roszczeniowe: należy mi się wszystko, na co mam ochotę, nieważne, za jaką to jest cenę po stronie innych. Ten element jest właśnie zawarty w fałszywej ideologii faustyno-sopoćkowej, która wprost głosi, że im ktoś jest większym grzesznikiem, tym większe ma prawo do Bożego miłosierdzia. 

Zgubne owoce tej ideologii oraz związanej z nim postawy są nader widoczne na każdym poziomie życia, począwszy od rodziny aż po społeczności lokalne po narody i państwa. Tak kształtowane są kalekie, aspołeczne, nawet antyspołeczne charaktery, niezdolne do założenia rodziny czy choćby do uczciwej pracy na swoje utrzymanie. Stąd się biorą związki najwyżej tymczasowe, nastawione jedynie na zaspokajanie pożądliwości, a zdolne opiekować się najwyżej psieckiem czy kocieckiem dla własnej zabawy, gdyż to nie wymaga oddania choćby części swego życia na zawsze. 

W ten sposób Ewangelia Chrystusowa pozostaje zawsze aktualna. Nie tylko jako diagnoza, lecz jako zbawienne lekarstwo. Lekarzem jest sam Jezus Chrystus, a terapią jest słuchanie Jego głosu i pójście za Nim. Każdy uczynek będący umieraniem sobie a życiem dla Niego i dla zbawienia dusz jest krokiem ku uzdrowieniu nie tylko samego siebie lecz rodzin i społeczeństw. Jeśli społeczeństwa niegdyś chrześcijańskie - w tym Polska - wymierają bądź przynajmniej są poważnie zagrożone wymarciem, to właśnie dlatego, że przestały iść za Dobrym Pasterzem, zarówno społecznie jak też indywidualnie. Oby nie były konieczne bolesne wstrząsy, by nastąpiło opamiętanie i odwrócenie się od złodziei i zbójców, a nawrócenie do tego Jedynego, który prowadzi ku prawdziwemu życiu, życiu w pełni.