Czy Bóg mógł zapobiec grzechowi?

W pytaniu zawarte jest niejasne i wieloznaczne słowo "mógł". Możność może bowiem oznaczać moc uczynienia czegoś, władzę decydowania o czymś, także zdolność. Konkretne znaczenie oczywiście zależy od właściwości podmiotu danej możności. Innymi słowy: inna jest możność kamienia, inna rośliny, inna zwierzęcia, inna człowieka, a jeszcze inna Boga.

Co do czynności Boga należy mieć na uwadze, że przekraczają one nieskończenie możliwości człowieka, jednak także odpowiadają naturze i właściwościom Boga. Dlatego mówienie o możności czy mocy Boga jest możliwe tylko na zasadzie analogii: zwykle używamy tych określeń w odniesieniu do stworzeń, a stosując je do Boga musimy pamiętać, że odnoszą one do Niego w inny sposób, to znaczy jedynie podobny do znaczenia znanego w odniesieniu do stworzeń.

Innymi słowy: Bóg mógł stworzyć tylko to, co stworzył. Nie jest to żadne ograniczenie Jego wszechmocy, ponieważ stworzył wszystko, tym samym mógł wszystko, co istnieje, i w tym znaczeniu jest wszechmocny. Jedyny ograniczeniem jest to, co jest sprzeczne z istotą Boga jako Najwyższego Bytu, a jest to niebyt, czyli coś, co nie istnieje. Tak np. nie istnieje człowiek nie wyposażony w wolną wolę, ponieważ do istoty człowieka należy wolna wola, i tym samym Bóg nie mógł stworzyć takiego "człowieka" bez wolnej woli, gdyż taka istota nie byłaby człowiekiem.

Dlatego punktem wyjścia dla teologii są fakty, nie rozważania o czymś, co nie istnieje i nie mogło zaistnieć.

Grzech pierwszych rodziców jest konsekwencją wolności woli, czy wyboru między dobrem a złem. Według Księgi Rodzaju ta granica została podana ludziom jasno i konkretnie w postaci jednego zakazu. Tylko od nich zależał wybór, czego nie niweczy pokusa szatana. Dlatego w pełni zasłużyli na karę. Zakaz był prosty i jednoznaczny, nawet jeśli konsekwencje jego złamania nie były z góry i do końca znane, aczkolwiek otrzymali także ostrzeżenie:

Innymi słowy: jedynym sposobem zapobieżenia grzechowi było niestwarzanie człowieka. To jednak byłoby sprzeczne z naturą Boga, który jest miłością, a miłość polega na udzielaniu siebie. Z powodu miłości jako udzielania niezbędne było stworzenie człowieka, obdarzonego wolną wolą na podobieństwo Boga. Ludzka wolna wola jest dobrem pochodzącym od Boga, tak samo jak człowiek jako Jego stworzenie. Tego dobra bytowego nie jest w stanie zniweczyć nawet grzech, gdyż także grzesznik ma wolną wolę i tym samym może się nawrócić ku dobru. W tym sensie zapobieżenie grzechowi przez Boga nie było niezbędne.

Dlaczego Marija została wybrana?

Oczywiście wolność Mariji od grzechu pierworodnego jest dziełem Bożym czyli łaską. Bóg także przewidział całe Jej życie tak samo, jak przewiduje życie każdego człowieka i wszystkich innych stworzeń.

W pytaniu chodzi o stosunek między działaniem Boga (czyli łaską) a działanie człowieka, w tym wypadku Matki Najświętszej, konkretnie o Jej udział w dziele Zbawienia, którego częścią jest Jej wolność od grzechu pierworodnego i każdego innego grzechu.

Odpowiedź jest właściwie prosta: wolność od grzechu pierworodnego nie niweczy, ani nawet nie osłabia wolnej. Oznacza to, że Marija mocą wolnej woli mogła zgrzeszyć. Tym samym fakt, że nie zgrzeszyła, jest Jej zasługą, co oczywiście nie pomniejsza działania i wagi łaski Bożej w niej. Pan Bóg przewidział Jej postawę, to znaczy, że nie zgrzeszy z własnej woli, i dlatego właśnie wybrał Ją na Matkę Swego Syna Jezusa Chrystusa.

Czy przeznaczenie niweczy wolną wolę?

Pytanie jest bardzo ogólne i nie precyzuje problemu. Dlatego mogę odpowiedzieć jedynie ogólnie.

Tzw. przeznaczenie jest zgodne zarówno z porządkiem stworzenia jak też z wolą i wszechwiedzą Pana Boga. Pan Bóg stworzył człowieka wyposażonego w wolną wolę i chce jego zbawienia. Prowadzenie ku zbawieniu nie niweczy wolnej woli człowieka. Pan Bóg oczywiście zna wolne decyzje człowieka. Przeznaczenie nie przekreśla ich, lecz uwzględnia i obejmuje.

Co Pan Bóg może w nas?

Pan Bóg nie jest ograniczony wolą człowieka, gdyż jest Stworzycielem i Wszechmocnym. Jeśli respektuje wolność człowieka, to tylko wtedy i na ile tak postanowił w porządku przyrodzonym jak też nadprzyrodzonym. Tym samym może działać także poza tym porządkiem, co ma miejsce w cudach czyli nadzwyczajnych interwencjach w bieg historii czy życia poszczególnego człowieka.

We wszystkim, także w takowym działaniu, Bóg działa dla dobra człowieka, ostatecznie dla zbawienia jego duszy. Nie wyklucza to konieczności nawrócenia ze strony człowieka, lecz ją zawiera. Współdziałanie człowieka jest konieczne, aczkolwiek nie może być ono symetryczne względem działania Bożego, gdyż nie ma symetrii między człowiekiem i Bogiem. Wystarczy, gdy człowiek uczyni to, co w jego woli i mocy. Do tego zmierza działanie Boże.