Jak rozumieć "zmysł wiary"?

Temat jest rzeczywiście aktualny, a równocześnie dość szeroki i niełatwy, choć można go też streścić. Od 2014 r. istnieje dokument Papieskiej Komisji Teologicznej, kierowanej wówczas przez kard. G. Müller‘a (do poczytania tutaj w kilku językach, po polsku nie znalazłem). Zachęcam do zapoznania się przynamniej pobieżnego. W tym temacie nie znam szerszego opracowania. Myślę, że nie byłoby celowe streszczanie całego tego dokumentu. Dlatego odpowiem jedynie krótko i jak najprościej. 

Dokument ten podaje następującą definicję:

Czyli:

W określeniu "sensus fidei" chodzi o pewne wyczucie czy instynkt dla prawdy Ewangelii. Jest to "instynkt nadprzyrodzony", czyli pochodzący bezpośrednio od Boga, a jest powiązany z łaską wiary we wspólnocie Kościoła. 

Ważne jest też bliższe rozróżnienie:

Rozróżnia się między "sensu fidei fidelis" a "sensus fidei fidelium", czyli między osobistym zmysłem wiary poszczególnego wiernego a zmysłem wiary właściwym dla wszystkich wiernych czyli dla całego Kościoła. Te dwa aspekty są ściśle powiązane, co stało się szczególnie istotne w obliczu protestantyzmu, który stawiał na osobisty akt wiary kosztem wiary Kościoła. 

Podobnie do protestantów rozumie się "zmysł wiary" obecnie opacznie w opozycji, konkurencji czyli nawet przeciwieństwie do wiary Kościoła przekazanej przez wieki. Jest to conajmniej nieporozumienie. Otóż wyczucie wiary czyli zmysł właściwy zarówno poszczególnemu wierzącemu jak też całej wspólnocie Kościoła zakłada akt wiary, czyli przyjęcie za prawdę tego wszystkiego, co Bóg objawił w Jezusie Chrystusie, a Jezus Chrystus przekazał Apostołom, a z kolei Apostołowie przekazali Kościołowi raz na zawsze. 

Nie może więc pochodzić ze zmysłu wiary coś, co jest sprzeczne z tym Objawieniem, nawet jeśli odpowiada temu, co myśli, sądzi czy mniema większość osób podających się za katolików. Innymi słowy: nie należy mylić zmysłu wiary ze świadomością co do wiary czy z poglądami, które obecnie wyznaje duża część czy może nawet większość uważających się za katolików. 

Przykładem na żywotność zmysłu wiary jest obecnie natomiast powrót szczególnie młodego pokolenia do tradycyjnego katolicyzmu, zwłaszcza do liturgii tradycyjnej. Większość obecnie żyjących katolików została wychowana w Novus Ordo i powiązanej z nim fałszywej ideologii modernistycznej, a jednak pokaźna część z nich - z tendencją wzrostową - zwraca się ku temu, co obowiązywało w Kościele przed "reformami soborowymi". Warunkiem jest tutaj oczywiście znajomość choćby podstawowych prawd wiary katolickiej, a przede wszystkim otwartość serca na prawdę, także za cenę zmiany swojego życia. Statystycznie tacy katolicy stanowią niestety mniejszość. Wynika to z tego, iż zawsze tylko mniejszość populacji jest zdolna do samodzielnego myślenia nawet wbrew wzorcom narzuconym odgórnie czy oddolnie. Tym niemniej to w nich żyje wyczucie dla wiary Kościoła, nie w tych, którzy wyznają modernizm. 

Powolny lecz nieuchronny powrót coraz większej liczby katolików do tego, czego Kościół nauczał, stanowi więc naoczny znak działania Ducha Świętego także w naszych czasach. 

Burza przed ciszą?

Od około trzech tygodni (dokładniej od 2 lutego 2026 r.) trwa - przeważnie dość burzliwa - debata w kwestii zapowiedzianej sakry biskupiej w FSSPX oraz wydarzeń z tym związanych. Po zapowiedzi (2.II.2026) nastąpiło dnia 12.II. spotkanie między przełożonym generalnym FSSPX a kard. Victor'em Manuel'em Fernandez'em ("Tucho") na zaproszenie tego ostatniego. Ten ostatni wydał komunikat o spotkaniu, kilka dni po nim wydał komunikat także x. Pagliarani, zapowiadając odpowiedź na propozycję przedłożoną przez Tucho. W końcu 18.II.2026 został opublikowany list wierchuszki FSSPX (tzw. rady generalnej), odpowiadający na propozycję. Treść nie jest zaskakująca co do istoty, gdyż można było się spodziewać, iż oferta "dialogu teologicznego" w zamian za zawieszenie zamiaru konsekrowania biskupów nie zostanie przyjęta. Tym niemniej w liście jest zawartych kilka znamiennych szczegółów. 

Po pierwsze, jest mowa o tym, że już w 2019 r. x. Pagliarani wkrótce po objęciu swego urzędu pisemnie wystosował do Rzymu propozycję dialogu teologicznego z konkretnymi tematami oraz co do składu uczestników ze strony FSSPX. Istotne jest także to, iż przebieg obrad miał zostać opublikowany. To właśnie szczególnie nie spodobało się drugiej stronie i było chyba głównym powodem milczącego odrzucenia propozycji. X. Pagliarani liczył zapewne na to, że publiczna debata obnażyłaby publicznie obłudę strony rzymskiej czyli zdradę tradycyjnego nauczania Kościoła. Osoby w Rzymie przezornie nie dały się zwabić w taką pułapkę, stawiając na przeczekanie czyli zaistnienie obecnej sytuacji bliskiego zamiaru sakry biskupiej. 

Po drugie, dowiedzieliśmy się, że x. Pagliarani dwukrotnie prosił Leona XIV o audiencję, lecz nie otrzymał żadnej odpowiedzi. Po latach - chyba od 2019 r. - reakcja z Rzymu pojawiła się dopiero teraz - niemal natychmiast po zapowiedzi konsekrowania biskupów. Nasuwa się pytanie, jak to należy rozumieć. Są zasadniczo dwie możliwości: albo Rzym rzeczywiście chce dążyć do porozumienia, albo tylko udaje takie dążenie, a jedynie usiłuje stworzyć wrażenie, że za prawdopodobną schizmę będzie ponosić winę wyłącznie FSSPX. Zapewne osoby w Rzymie od dawna czekały na tę sytuację, by wreszcie - po dokonanej schiźmie - także oficjalnie przestać się zajmować sprawą lefebvrian. U wielu bergoglianistów, wojtylianistów, może także u niektórych ratzingerianów już strzelają korki od szampana, a jeszcze bardziej będą strzelały 1 lipca 2026 r. czyli w dniu dokonania sakry. Wreszcie będzie można uroczyście głosić, iż "tradycjonalizm" to schizma i nie-Kościół. 

A dlaczego Leon XIV nie zechciał przyjąć na audiencji x. Pagliarani'ego? Powodów może być kilka, a to może zachodzących równocześnie. Przede wszystkim, on zapewne także w tej sprawie słucha przede wszystkim bandy bergogliańskiej, która usiłuje go traktować jako swego, czyli jako wiernego czeladnika bergogliańskiego, winnego dozgonną wdzięczność za wyciągnięcie z buszu peruwiańskiego na watykańskie (i nie tylko) salony. Bandzie bergogliańskiej bardzo zależy na tym, by nikt jej nie przeszkadzał w dalszym forsowaniu "synodalności" tak jak oni ją rozumieją, choćby tylko z dalekiego tylnego siedzenia. Jeśli lefebvrianie będą w schiźmie, to wstydem okryci powinni być wszyscy trydenciarze, przepraszając żarliwie i przy każdej okazji za to, że żyją i mają czelność oddychać choćby tylko ciałem. 

Zapewne Leon XIV chciał też upokorzyć FSSPX, dając do zrozumienia, że nie chce ich widzieć na oczy, dopóki są niegrzeczni. Wiadomo, że taka audiencja byłaby wydarzeniem bardzo medialnym i prestiżowo wzmocniłaby FSSPX i ogólnie "tradziuchów" różnej maści, może z wyjątkiem sedewakantystów. Tego władze zarówno rzymskie jak też diecezjalne nie chcą, niezależnie od osobistego nastawienia samego Leona, a Leon póki co robi to, co mu każe banda bergogliańska na szczeblu zarówno centralnym jak też diecezjalnym. 

Oczywiście jakąś rolę odgrywają także osobiste sym- czy antypatie sprawującego urząd Piotrowy. Jeśli jest antypatia, to raczej nie tak silna jak bergogliańska, lecz bardziej racjonalna. Wspólnoty duchownych w liczbie prawie 800 na całym świecie wraz z pięcioma dość pełnymi seminariami duchownymi oraz kilkoma powiązanymi klasztorami tętniącymi życiem o tyle nie można lekceważyć, że pokazanie się publiczne z ich przełożonym byłoby oczywistym dowartościowaniem, a nawet swoistym poparciem. Wygodniej jest więc quasi ignorować w pozie obrażonej i niezainteresowanej. 

Jest bardzo mało prawdopodobne, by wysunięta przez Tucho propozycja "dialogu" była szczera. Wszystko wskazuje na to, że chodziło jedynie o następne zagranie na przeczekanie. Było wiadomo, że raczej wcześniej niż później FSSPX będzie w sytuacji - przynajmniej subiektywnie odczuwanej - konieczności sakry biskupiej. Trzeba by być zupełnie naiwnym, by myśleć, iż FSSPX będzie gotowe na porozumienie teologiczne, tym bardziej na uznanie Vaticanum II i Novus Ordo. Z kolei FSSPX otwarcie głosi, że czeka na nawrócenie Rzymu w znaczeniu odrzucenia Vaticanum II i Novus Ordo. Nasuwa się pytanie, czy rzeczywiście wierzą w taką możliwość. Wygląda na to, że spodziewają się raczej przeniesienia Stolicy Apostolskiej do Ecône względnie wyboru papieża ze swojego grona, wcześniej czy później. 

Co do propozycji x. Pagliarani'ego z 2019 r. warto zauważyć, że jakoś nie widać opracowania zaproponowanych tematów w formie publikacji po stronie FSSPX. A szkoda. Jeśli ludzie w Rzymie obawiali się debaty teologicznej, która by wykazała błędy soborowia i posoborowia, to by też milczeli wobec takich opracowań, co by oznaczało tryumf dla lefebvrian. W takim razie może także ze strony lefebvriańskiej nie chodziło o poważną debatę, lecz jedynie o spektakl medialny? 

Najbezpieczniej dla wszystkich stron byłoby przemilczenie dnia 1 lipca 2026 r. i przejście nad nim do porządku dziennego. Fakty są takie, że niezależnie od statusu kanonicznego sakry w FSSPX skłonności a nawet trendu czy wręcz ucieczki przekonanych, szczerych katolików ku tradycyjnemu nauczaniu Kościoła i ku tradycyjnej liturgii nie da się zatrzymać. Pod tym względem sytuacja jest o wiele lepsza niż w roku 1988. Rzym ma do wyboru: albo ignorować ten trend i udawać, że agenda soboro-bergogliańska jest przyszłością Kościoła, albo pogodzić się z rzeczywistością i porzucić uporczywe naleganie na mentalność trepa u katolików. Takim naleganiem mogą zdobyć najwyżej osoby z poważnymi deficytami intelektualnymi i charakterologicznymi. Historię Kościoły zawsze kształtowała mniejszość reprezentująca odpowiednią jakość duchową, intelektualną i moralną. Gdzie jest brak tej jakości, nie muszę chyba wskazywać (notabene: staram się tutaj wskazywać regularnie). 

Vaticanum II a grzech

Zacznijmy od tego, że grzechem jest własnowolne poddawanie w wątpliwość prawd wiary. Czyli:

- musi chodzić o prawdy wiary katolickiej

- musi być to własnowolne, tzn. chciane bądź przynajmniej dopuszczone z własnej woli.

Nie muszę chyba wyjaśniać, że jest to inna kwestia niż wątpliwości czy zastrzeżenia co do dokumentów Vaticanum II czy późniejszych. Zakładając oczywiście, że też zastrzeżenia bądź wątpliwości były motywowane wiernością wobec prawd wiary katolickiej, a nie niewiernością względem nich. 

Jeśli mimo tego wyjaśnienia pozostaje niepokój sumienia, to można wyznać sprawę w najbliższej spowiedzi. Zaznaczam: nie oznacza to, jakoby dotychczasowe spowiedzi były nieważne, a Komunie św. świętokradzkie. Chodzi jedynie o zabieg psychologiczno-duchowy, nic więcej. Raz wyznać dla spokoju i już do tego nie wracać. Radziłbym wyznać to spowiednikowi, co do którego można mieć zaufanie, że nie wykorzysta tego do złych celów. 

Co do lektur:

Generalnie godne polecenia są podręczniki teologii katolickiej sprzed Vaticanum II, choć bywają też wyjątki. Także przed Vaticanum II jakość podręczników nie zawsze była na odpowiednim poziomie, błędy się zdarzały, aczkolwiek raczej tylko w szczegółach czy sprawach ubocznych. 

Zacząć jednak należy od solidnego fundamentu filozoficznego, czyli tzw. filozofii wieczystej. Na początku może to wymagać sporo trudu, jednak warto ten trud podjąć. 

Z polskich autorów mogę polecić bpa Józefa Pelczara oraz x. Wincentego Granata. Z niepolskich przede wszystkim o. Reginald'a Garrigou-Lagrange'a, a także teologów z tzw. szkoły rzymskiej (byli to głównie jezuici, ale nie tylko). Nazwiska to ze starszych x. Giovanni Perrone, z młodszych to x. Pietro Parente. 

W teologii moralnej na pewno warto sięgać do św. Alfonsa de Liguori (nie wiem, czy został przetłumaczony na polski). Trudność polega na tym, że podręczniki teologii moralnej były zasadniczo tylko po łacinie, gdyż ich nie tłumaczono. Język jest jednak dość prosty i łatwy do zrozumienia. 

Parodia "dialogu" czyli atak na x. prof. Waldemara Chrostowskiego

Po obszernym wywiadzie dla KAI z 6 lutego 2026 r. (tutaj) pojawiły się oburzone a rytualne ataki osób, które poczuły się czy to urażone czy też nadepnięte. Chodzi zwłaszcza o następujące fragmenty, które warto zachować w pamięci (aczkolwiek całość wywiadu jest godna polecenia):

Znamienne są zwłaszcza dwa ataki. Tym razem nie posłużono się mało znaczącym "kołem naukowym" KUL, lecz powierzono misję dwom księżom profesorowom - jednemu z KUL, drugiemu z UKSW. 

Oto pierwszy:

Oto jego wypowiedź: 

Idźmy po kolei:

1. Dobrze się składa, że x. Wróbel przyznaje, iż chodzi o zwalczanie tzw. teologii zastępstwa, która jest istotna i kluczowa dla całego Nowego Testamentu. Dobrze wiedzieć, że x. Wróbel i jego poplecznicy są po prostu apostatami, skoro odrzucają istotę Nowego Testamentu i tym samym chrześcijaństwa. Zagadkowe jest natomiast, co ma oznaczać "teologia pogardy". Jeśli to określenie odnosi się do pism i wypowiedzi żydowsko-talmudycznych, to sprawa jest oczywiście słuszna. Jeśli natomiast x. Wróbel tak określa odwieczne nauczanie Kościoła w kwestii judaizmu, to jest to chybione. Głoszenie wyznawcom judaizmu Ewangelii oraz wzywanie ich do nawrócenia z całą pewnością nie jest przejawem pogardy, lecz - wręcz przeciwnie - szacunku przynajmniej takiego samego jak wobec wszystkich innych ludzi. Jeśli ktoś wyklucza wyznawców judaizmu z ewangelizacji, to gardzi albo nimi, albo Ewangelią. 

2. Profesorowi teologii wypadałoby znać i prawidłowo interpretować słowa Pisma św. Dotyczy to także Listu do Rzymian, na która x. Wróbel się powołuje. Oto fragment ów 11,17-24 wraz z istotnym kontextem:

Wystarczy poziom IQ na poziomie najwyżej przeciętnym, by dostrzec, kogo św. Paweł ma na myśli mówiąc o odłamanych z powodu niewiary. Tak więc x. Wróbel widocznie ma problem z czytaniem ze zrozumieniem w stopniu elementarnym. A jeśli stawia słowa Jana Pawła II - jak na to wygląda - ponad słowami Nowego Testamentu, to z całą pewnością nie reprezentuje wiary chrześcijańskiej lecz jakąś dziwną sektę (wojtyliańską?). 

3. Dziwne jest deklarowane "leczenie ran" po Shoah za pomocą "dialogu", który polega na fałszowaniu zarówno historii jak też tożsamości Kościoła i katolików. Nasuwa się pytanie: w jaki sposób wierność Nowemu Testamentowi w kwestii rozumienia judaizmu miałoby być przeszkodą w "leczeniu ran"? Czyżby x. Wróbel uważał, jakoby nowotestamentalne - i tym samym chrześcijańskie - rozumienie judaizmu miało coś wspólnego czy było wręcz przyczyną ran zadanych przez Shoah? Na jakiej podstawie tak twierdzi? Na podstawie tego, co głosi propaganda "przemysłu holokaustu" (Norman Finkelstein)? Czy x. Wróbel zdaje sobie sprawę z tego, jakie są właściwe źródła nazizmu hitlerowskiego, który został wielokrotnie i jednoznacznie potępiony przez papieży (Pius XI i Piusa XII)? Czy x. Wróbel wie, ale udaje, że nie wie? A może nie przyjmuje do wiadomości prostych faktów historycznych, lecz woli kłamać publicznie na doraźny użytek?

4. To, co x. Wróbel nazywa "odzyskiwaniem wspólnego dziedzictwa kulturowego", jest - jak wynika z podanych przez niego przykładów - jednostronnym kultywowaniem hołdów państwa polskiego i społeczności polskiej względem "kultury żydowskiej". Pojawia się tutaj istotna wieloznaczność: z jednej strony x. Wróbel uważa ją za "integralną część polskości", z drugiej zaś strony wiadomo powszechnie, że nie można oddzielić tej kultury od religii judaistycznej (talmudyczno-rabinicznej i pochodnych). Powraca więc kwestia relacji między chrześcijaństwem a judaizmem, czyli religią faryzejską wrogą wobec chrześcijaństwa. Ta religia z całą pewnością nie może należeć do "dziedzictwa kulturowego", które jest istotne dla polskości jako kultury chrześcijańskiej. Wspólne mogą być najwyżej dzieje, czyli współistnienie w jednym państwie nacechowane relacjami o różnej randze i wartości. O ile istotnym składnikiem każdej kultury jest religia, o tyle nie można mówić o wspólnocie kulturowej między chrześcijaństwem a judaizmem, mimo oczywistych powiązań historycznych i teologicznych. W każdym razie nie wolno mylić wspólnoty na poziomie społecznym i politycznym z relacją pod względem religijnym. Innymi słowy: o ile zadaniem państwa może być upamiętnianie wkładu i wpływu społeczności żydowskiej na byt społeczno-polityczny Polski (co oczywiście powinno się odbywać w prawdzie historycznej, czyli bez bałwochwalczych hołdów i bez popierania "religii holokaustu"), o tyle zadaniem Kościoła z całą pewnością nie jest uwielbianie religii sprzecznej z chrześcijaństwem i wrogiej wobec niego, także w przebraniu "wspólnego dziedzictwa kulturowego". 

5. Walka z antysemityzmem jest oczywiście chwalebna, jednak pod warunkiem, że odbywa się w prawdzie, a nie według zakłamanej i oszczerczej wobec Kościoła propagandy żydowskiej, jak to ma obecnie niestety miejsce w ramach "dialogu z judaizmem". Należy zacząć od prawidłowej definicji antysemityzmu, której regularnie brakuje w tymże "dialogu". Już w świetle takiej definicji okazałoby się, że Kościół nigdy nie miał nic wspólnego z antysemityzmem, wbrew temu, co głoszą żydzi oraz ich spolegliwi dialogowcy podający się za katolików. 

6. Także "praca nad budowaniem wiarygodności Polski" z całą pewnością nie należy ani do zadań ani do kompetencji Kościoła, przynamniej nie bezpośrednio. Kościół może się przyczynić do wiarygodności państwa polskiego i narodu polskiego tylko wtedy i tylko o tyle, o ile będzie strzegł tożsamości katolickiej i nauczał prawdy katolickiej. Akurat to jest nie tylko faktycznie nieobecne w "dialogu z judaizmem", lecz jest przez ten dialog tłamszone czy przynajmniej zaciemniane. Mówiąc wprost: przez wprowadzenie i kultywowanie "dnia judaizmu" hierarchowie polscy ściągnęli na Kościół w Polsce hańbę albo obłudnej dwuznaczności albo relatywizacji wiary katolickiej z tendencją do apostazji. To z całą pewnością nie służy ani wiarygodności Kościoła, ani Polski. 

7. Dobrze, że x. Wróbel podaje swoje (i nie tylko swoje) pojęcie "dialogu", gdyż tym samym ukazuje je jako sprzeczne z klasycznym pojęciem znanym w kulturze europejskiej i chrześcijańskiej. Otóż w tej kulturze dialog - jako mowa między dwiema osobami czy stronami - zawsze dążył do prawdy i tym samym do nawracania od błędu ku prawdzie. Modne hasło "wzajemnego ubogacenia" jest właściwie obłudne, gdyż sprowadza się do relatywizmu. Przede wszystkim oznacza ono, jakoby w prawdziwym, klasycznie pojętym dialogu nie było ubogacenia, co oczywiście nie jest prawdą. Każda dyskusja zdążająca do prawdy i przezwyciężenia błędu jest ubogacająca w tym sensie, że pomaga w ujęciu podstaw i powodów błędów, oraz stanowi okazję do ich obalenia być może w nowy, lepszy i skuteczniejszy sposób. Jeśli ktoś to autentyczne ubogacenie z góry wyklucza, to taki dialog jest jedynie obłudnym - relatywistycznym bądź agnostyckim - ograniczeniem do mniej czy bardziej miłych wrażeń i teatrem cieni. To zakłamanie jest ewidentne, gdy x. Wróbel twierdzi, jakoby dla katolików kontakt z judaizmem był "powrotem do korzeni biblijnych". Maniakalne powtarzanie kłamstwa, jakoby judaizm (czyli religia faryzejsko-talmudyczna) był biblijny, stanowi fundament tego fałszywego "dialogu".

8. Nie trudno dostrzec, na czym ma polegać owo "wspólne przeciwstawianie się złu", gdyż uprawiane jest ono regularnie przez wyznawców tego fałszywego "dialogu": złem i wrogiem są ci, którzy nie ulegają żydowskiej haggadzie w jej różnych warstwach, także chociażby historycznej. Kto wskazuje na prawdę o shoah (nierzadko odbiegającą od żydowsko-urzędowej wersji historii) czy choćby o świętowaniu chanukki w przestrzeni publicznej, ten jest złem, które "dialogowcy" gorliwie zwalczają wespół ze swoimi żydowskimi partnerami. 

9. Nie mniej zakłamane i to wręcz groteskowo jest chwalenie się "wspólnym czytaniem Biblii". Po pierwsze, takiego czytania - w znaczeniu czytania ze zrozumieniem czyli wysiłku hermeneutyki oraz interpretacji - właściwie nie ma, gdyż to właśnie istotne różnice w rozumieniu już nawet Starego Testamentu (Tanach) dzielą chrześcijan i żydów. Owszem, zdarza się, że w ramach "dnia judaizmu", czytane są jakieś fragmenty biblijne. Są one jednak tak starannie dobrane, by nie powodowały choćby najmniejszej kontrowersji czy podstawy do merytorycznej dyskusji, lecz jedynie stwarzały pozory zgody w rozumieniu i stosowaniu Pisma św. To jest zabawa w pozory, obliczona na debilizm katolików. 

10. Godne uwagi jest wskazanie na "punkty wspólne w etyce" jak konkretnie "troska o słabych, sprawiedliwość społeczna i wartość życia". Problem w tym, że po pierwsze - o ile mi wiadomo - te kwestie nigdy nie były poruszane w tzw. dialogu z judaizmem, przynajmniej na forum publicznym. Po drugie, tak się składa, że akurat w tych kwestiach zachodzą fundamentalne nie tylko różnice lecz wręcz sprzeczności między etyką chrześcijańską a judaistyczną (której oczywiście nie należy mylić ze starotestamentalną czyli mozaistyczną). Ta niekompatybilność sprowadza się do trybalizmu, który jest istotny dla judaizmu i jego etyki. Naocznych dowodów także współczesnych - jak choćby w postaci traktowania rdzennej ludności Palestyny - nie brakuje. 

Myślę, że podsumowanie jest zbędne. Nie trudno zauważyć, że ten głos dość dobitnie potwierdza słowa x. Chrostowskiego co do "parodii". 

Drugim głośnym atakiem jest wypowiedź wykładowcy dogmatyki UKSW oraz w seminarium duchownego w Łodzi: 

Już sam tytuł zawiera kłamstwo i oszczerstwo, gdyż propierwsze x. Chrostowski wypowiedział się jako uczony teolog, nie uzurpując sobie w żaden sposób rangi Magisterium Kościoła, a po drugie jego wypowiedź jest doskonale zgodna z tymże Magisterium. 

Idźmy po kolei.

1. X. Perzyński nazywa określenie "parodią" tego, co uprawiają obecnie judo-dialogiści, "przekroczeniem czerwonej linii". Podpiera się tym, że jakoby x. Chrostowski wypowiedział się w sprzeczności z Magisterium Kościoła. To z kolei uzasadnia słowami Jana Pawła II z przemówienia w synagodze w Moguncji (Niemcy, 1981 r.)skierowanego do wspólnoty żydowskiej (źródło tutaj). Tutaj już x. Perzyński popełnia fundamentalny błąd haniebny dla choćby adepta teologii, a tym bardziej dla profesora. Otóż powinien wiedzieć, jakie są wymagania formalne i materialne, które muszą być spełnione, by dana wypowiedź papieża czy dokument mógł zostać uznany za część Magisterium Kościoła. Warunkiem formalnym jest przede wszystkim forma wskazująca na wykonywanie urzędu papieskiego, czyli skierowanie do całego Kościoła. To przemówienie z całą pewnością tego kryterium nie spełnia, gdyż jest skierowane w sposób jasny i oczywisty do wyznawców judaizmu. Nie mniej istotne jest kryterium materialne, a to odnośnie do zarówno zakresu czyli dziedziny, jak też co do zgodności z Bożym Objawieniem. Spójrzmy na fragment, o który chodzi:

Jan Paweł II mówi o "spotkaniu między ludem Bożym Starego Przymierza, które nigdy nie zostało odwołane przez Boga, a ludem Bożym Nowego Przymierza", a także "między dzisiejszymi Kościołami chrześcijańskimi a dzisiejszym ludem Przymierza zawartego z Mojżeszem". Można odnieść wrażenie, że te słowa nawiązują do deklaracji soborowej "Nostra aetate", jednak w całym przemówieniu nie ma żadnego wskazania na nią. Co więcej: słowa Jana Pawła II nie odpowiadają słowom tej deklaracji, gdzie czytamy (źródło tutaj):

Jak widać, nie ma tutaj utożsamienia współczesnego judaizmu z ludem Starego Testamentu. Jest mowa, że

- Kościół otrzymał Objawienie Starego Testamentu poprzez "synów Abrahama"

- w to Objawienie (nie w judaizm!) jako korzeń zostali wszczepieni poganie (tutaj przypis odnosi do Listu do Rzymian 11,17-24)

- żydzi są "jeszcze bardzo umiłowani" Bogu, "którego dary i powołanie są bez pokuty (żalu)".

Kluczem dla zrozumienia są słowa św. Pawła we wskazanym fragmencie, gdzie także nie ma utożsamienia judaizmu z ludem Starego Testamentu. 

W tym świetle oczywiste jest, że Jan Paweł II wypowiedział się w sprzeczności nie tylko z dokumentem Vaticanum II lecz także względem nauczania Apostoła. Tym samym jego wypowiedź nie spełnia materialnego kryterium przynależności do Magisterium Kościoła. Jest to więc jedynie pogląd prywatny, który nie tylko nie może rościć sobie prawa do przyjęcia przez katolików, lecz - z powodu sprzeczności względem źródeł Objawienia - musi zostać stanowczo odrzucony. 

2. Jako drugie swoje źródło x. Perzyński wskazuje na Katechizm Kościoła Katolickiego promulgowany także przez Jana Pawła II w 1991 r. Oto ów fragment w urzędowej czyli oficjalnej wersji (źródło tutaj):

Sprawa jest tutaj owszem pomieszana, a to przez to, iż powołując się na "Nostra aetate" Katechizm dokonuje zafałszowania polegającego na zastąpieniu określenia "cum stirpe Abraham" przez "cum populo Iudaico", co jest oczywiście niezgodne ze słowami św. Pawła, które również się wskazuje. Apostoł bowiem nigdy nie utożsamiał żydów, którzy odrzucili Jezusa Chrystusa, ani całego narodu żydowskiego z plemieniem Abrahama. Według niego potomkami i dziedzicami Starego Przymierza są tylko ci, którzy przyjęli Mesjasza. 

3. Następne źródło, na które powołuje się x. Perzyński, jest dokument "Papieskiej Komisji Biblijnej" (podległej Kongregacji Nauki Wiary) z 2001 r. pod tytułem "Lud żydowski oraz jego pisma święte w Biblii chrześcijańskiej" (źródło tutaj). Już pobieżne spojrzenie na ten text pozwala zauważyć, że chodzi w nim wyłącznie o teologię biblijną, co nigdy nie stanowiło i nie stanowi całości nauczania Kościoła. I z całą pewnością czym innym jest stosunek chrześcijaństwa do pism starotestamentalnych, a czym innym stosunek do narodu żydowskiego po Chrystusie. Ani w Nowym Testamencie, ani w przytaczanym dokumencie nie jest powiedziane, jakoby religia żydowska ukształtowana po Chrystusie była tożsama z religią żydowską przed Chrystusem. Dokument mówi wyłącznie o pismach biblijnych, nie o Talmudzie, który jest w judaizmie współczesnym również zaliczany do "pism świętych". Tutaj dziwny jest - zresztą typowo ratzingeriański - fragment, który odnosi się do judaizmu współczesnego Chrystusowi (nr 22), konkretnie do interpretacji Starego Testamentu po stronie przeciwników Jezusa Chrystusa, czyli tych, którzy Go odrzucili:

Dziwne sformułowanie, że "odczytywanie żydowskie" jest jednym z możliwych odczytywań (oprócz odczytywania chrześcijańskiego) trąci agnostycyzmem i relatywizmem, skoro pomija kwestę - wyraźnie zawartą w Nowym Testamencie - co do słuszności uznania Jezusa za Mesjasza zapowiedzianego w Starym Testamencie. 

4. Tym niemniej zupełnym kłamstwem jest twierdzenie x. Perzyńskiego, jakoby rzeczony dokumentu twierdził, iż chrześcijaństwo i judaizm rabiniczny to "dwa nurty, które wyrosły z tego samego pnia". Takiego twierdzenia w tym dokumencie po prostu nie ma. 

5. Fałszywe jest także twierdzenie, jakoby Kościół zarzucił "teologię zastąpienia". Po pierwsze, takiego zarzucenia nie ma w żadnych dokumencie Kościoła, a po drugie to zarzucenie nie jest możliwe, gdyż jest zawarte już w Nowym Testamencie, a także w Tradycji Kościoła. Porzucenie "teologii zastąpienia" byłoby więc równoznaczne z apostazją. 

6. Odrzucenia "teologii zastępstwa" nie ma także we wskazanym przez x. Perzyńskiego dokumencie z 2015 r. W nim czytamy (źródło tutaj): 

Jak widać, dokument mówi jedynie o specyficznym ujęciu, które właściwie nigdy nie było nauczane Kościele, ponieważ nigdy nie było przeciwstawienia "Kościoła z pogan" i synagogi, a to z tego prostego powodu, że Kościół nigdy nie składał się jedynie z pogan lecz zawsze z Żydów i pogan. I to ten właście Kościół jest społecznością, która jest prawowitym dziedzicem Starego Testamentu, a nie judaizm rabiniczny. 

7. Słusznie x. Perzyński zauważa, że w sporze chodzi o to, "czy Bóg dotrzymuje słowa danego Izraelowi". Tutaj kryje się jednak zarówno sofizmat jak też szantaż ideologiczno-emocjonalny. Ukryte jest tutaj założenie, jakoby odziedziczenie przez Kościół obietnic danych Izraelowi oznaczało niedotrzymanie słowa przez Pana Boga. A to jest nic innego jak myślenie iście żydowskie, mianowicie exkluzywistyczne, zupełnie obce chrześcijaństwu. W rozumieniu chrześcijańskim, ukazanym już w Nowym Testamencie, Pan Bóg oczywiście dotrzymuje słowa, gdyż zarówno Żydzi (w znaczeniu etnicznym) jak też poganie są dziedzicami obietnic, jeśli przyjmują Jezusa Chrystusa. W tym znaczeniu Bóg nie odrzuca Żydów, lecz Żydzi, którzy odrzucają Jezusa Chrystusa, odrzucają tym samym obietnice Boże. 

8. X. Perzyński zarzuca x. Chrostowskiemu "anachronizm", gdy ten ostatni mówi, iż Kościół otrzymał Stary Testament od Jezusa i Apostołów. Tutaj ma miejsce wyrwanie z kontextu oraz taktyczne fałszywe interpretowanie słów adwersarza. Nie trudno bowiem zauważyć, że x. Chrostowski odróżnia między religią mojżeszową a religią rabiniczną. Tak więc to x. Perzyński popełnia anachronizm, ignorując to odróżnienie. Czyżby nie wiedział, że rabiniczny kanon biblijny ukształtował się dopiero pod koniec II wieku po Chrystusie (w mówi o tym nawet dokument z 2001 r., na który x. Perzyński wcześniej wskazuje), podczas gdy Nowy Testament czyli Kościół od początku bazuje na Starym Testamencie takim, jaki był w użyciu za czasów Pana Jezusa? Oto dowód (źródło tutaj nr 18): 

9. Chwytem sofistyczno-perfidnym jest, gdy x. Perzyński regularnie opisuje teologię zastępstwa jako "konfiskatę" i "wywłaszczenie", jakoby Kościół kiedykolwiek chciał zabrać żydom Stary Testament. To brzmi jak wroga pogarda. Tak więc ksiądz profesor albo nie rozumie teologii nowotestamentalnej i katolickiej, albo nie chce rozumieć, albo jedno drugie. Weźmy choćby przykład z życia, wychodząc od słynnych słów Jana Pawła II w rzymskiej synagodze: jeśli starszy syn opuszcza dom rodzinny, a młodszy syn w nim pozostaje, dba o niego i rozbudowuje, a równocześnie pozostawia drzwi otwarte dla brata, oczywiście pod warunkiem stosowania się do reguł domowych, to czy popełnia on "konfiskatę" czy "wywłaszczenie"? W każdym razie widać, że x. Perzyński usiłuje zohydzić rdzennie katolicką - bo biblijną - teologię i czyni to w sposób dość prymitywny i mało racjonalny.

10. X. Perzyński posuwa się wręcz do zakłamania - czy to z braku rzetelności, czy też z zamysłem - słów z Listu do Rzymian, sugerując jakoby Kościół był dziką oliwką wszczepioną w "korzeń dobrej oliwki", którą ma być judaizm. Oto słowa św. Pawła (Rz 11):

W rzetelnej lekturze dość łatwo zauważyć, że Apostoł mówi o chrześcijanach z pogaństwa, nie o całym Kościele. Innymi słowy: to nie Kościół jest oliwką wszczepioną w judaizm, lecz poganie są wszczepieni w Izrael starotestamentalny przez wiarę w Jezusa Chrystusa, nie w judaizm, który Go odrzuca. Wyznawcy tego judaizmu są odciętymi gałązkami. To x. Perzyński skrzętnie przemilcza, gdyż na tym właśnie polega znienawidzona przez niego "teologia zastępstwa". 

11. Już wobec tych faktów widać, jak kłamliwe jest utożsamianie przez niego swojego fałszywego poglądu z "posoborowym nauczaniem". Słusznie tutaj nie dodaje, a jedynie sugeruje, jakoby chodziło o nauczanie Kościoła, co oczywiście nie jest prawdą. To jest prawdziwa zapaść języka i moralności, a nie poglądy x. Chrostowskiego, które są na wskroś katolickie i też zgodne z autentycznym nauczaniem Kościoła, także "posoborowym". 

12. Dość groteskowe jest, gdy x. Perzyński mówi o "świadomej ewolucji języka" w odniesieniu do judaizmu, odnosząc się do wyrażeń Jana Pawła II, Benedykta XVI i Franciszka. Tutaj zapewne świadomie pomija argument x. Chrostowskiego, wskazujący na ewidentnie zafałszowane tłumaczenie słów tego pierwszego. Jeśli to ma być ewolucja, to łatwo się domyśleć, do czego prowadzi ewolucja z zafałszowania, mianowicie do ewolucji fałszu, nie prawdy. Owszem ciekawe jest, że x. Perzyński sprowadza tą "ewolucję" do "rzeczywistości duchowego pokrewieństwa". Tutaj mamy już wręcz rażącą sprzeczność względem samego Pisma św., dokładniej względem słów samego Pana Jezusa w Ewangelii św. Janowej: 

Mamy tutaj dość wyraźny wykład o "pokrewieństwie duchowym" między Jezusem Chrystusem - i tym samym Kościołem, który jest Jego Mistycznym Ciałem - a Żydami, którzy odrzucili Jego naukę, choć uważali się za potomków Abrahama. Tak więc jeśli dla x. Perzyńskiego to nie Ewangelia jest miarodajna, lecz "nauczanie posoborowe", to jest wyznawcą innej religii niż religia Apostołów i całej Tradycji Kościoła. 

Podsumowanie jest właściwie zbędne. X. Perzyński nie powołuje się nawet na dokumenty Vaticanum II, zapewne wiedząc, że głosi poglądy, które nie mają w nich podstawy. Także z dokumentu komisji biblijnej z 2001 r. - który zresztą nie ma żadnej rangi magisterialnej, lecz jest jedynie opinią grupy teologów - podaje tylko strzępy wyrwane z kontextu i bez skorelowania z całością czy nawet z "Nostra Aetate". Za to obficie obrzuca x. Chrostowskiego inwektywami, nie próbując nawet wejść w merytoryczną dyskusję, zapewne w świadomości własnej bezsilności. To jest nic innego jak propagandowa narracja, nie mająca nic wspólnego z rzetelną polemiką. Widocznie poczuł się osobiście urażony krytyką ze strony x. Chrostowskiego, bądź też otrzymał zlecenie od kogoś zainteresowanego. Chyba nie jest przypadkiem, że jego biskupem był do niedawna Grzegorz Ryś. Kółko się zamyka. 

W każdym razie takie wściekłe reakcje na głos x. Chrostowskiego ukazują panikę w pewnych kręgach, tudzież obnażają ich nędzę merytoryczną. Dlatego x. Chrostowskiemu należy się podziękowanie za odwagę w podjęciu tematu gwoli prawdy. 

Dla kogo jest Komunia św.?

 

Czy satyra jest grzechem?

 

Zaniechanie znaku krzyża

 

Prawo świeckie a prawo Boże

 

Pokuszenie

Mt 4, 1-11

Wtedy Jezus został przez Ducha wyprowadzony na pustynię, aby był kuszony przez diabła. 

A gdy przepościł czterdzieści dni i czterdzieści nocy, odczuł w końcu głód. 

Wtedy przystąpił kusiciel i kusząc rzekł do Niego: «Jeśli jesteś Synem Bożym, powiedz, żeby te kamienie stały się chlebem». 

Lecz On w odpowiedzi mówi: «Napisane jest: Nie samym chlebem żyje człowiek, lecz każdą mową, która pochodzi przez usta Boga». 

Wtedy wziął Go diabeł do Miasta Świętego, postawił na narożniku świątyni 

i rzekł Mu: «Jeśli jesteś Synem Bożym, rzuć się w dół, bo jest napisane: Aniołom swoim rozkaże o tobie i na rękach nosić cię będą, byś nie uraził swej nogi o kamień». 

Rzekł mu Jezus: «Ale jest napisane także: Nie będziesz kusił Pana, Boga swego». 

Jeszcze raz wziął Go diabeł na bardzo wysoką górę, pokazał Mu wszystkie królestwa świata oraz ich wspaniałość 

i rzekł do Niego: «Dam Ci to wszystko, jeśli upadając oddasz mi pokłon». 

Na to odrzekł mu Jezus: «Idź precz, szatanie! Jest bowiem napisane: Panu, Bogu swemu, będziesz oddawał pokłon i Jemu samemu służyć będziesz». 

Wtedy opuścił Go diabeł, a oto aniołowie przystąpili i usługiwali Mu.

τοτε ο ιησους ανηχθη εις την ερημον υπο του πνευματος πειρασθηναι υπο του διαβολου

και νηστευσας ημερας τεσσαρακοντα και νυκτας τεσσαρακοντα υστερον επεινασεν

και προσελθων αυτω ο πειραζων ειπεν ει υιος ει του θεου ειπε ινα οι λιθοι ουτοι αρτοι γενωνται

ο δε αποκριθεις ειπεν γεγραπται ουκ επ αρτω μονω ζησεται ανθρωπος αλλ επι παντι ρηματι εκπορευομενω δια στοματος θεου

τοτε παραλαμβανει αυτον ο διαβολος εις την αγιαν πολιν και ιστησιν αυτον επι το πτερυγιον του ιερου

και λεγει αυτω ει υιος ει του θεου βαλε σεαυτον κατω γεγραπται γαρ οτι τοις αγγελοις αυτου εντελειται περι σου και επι χειρων αρουσιν σε μηποτε προσκοψης προς λιθον τον ποδα σου

εφη αυτω ο ιησους παλιν γεγραπται ουκ εκπειρασεις κυριον τον θεον σου

παλιν παραλαμβανει αυτον ο διαβολος εις ορος υψηλον λιαν και δεικνυσιν αυτω πασας τας βασιλειας του κοσμου και την δοξαν αυτων

και λεγει αυτω ταυτα παντα σοι δωσω εαν πεσων προσκυνησης μοι

τοτε λεγει αυτω ο ιησους υπαγε σατανα γεγραπται γαρ κυριον τον θεον σου προσκυνησεις και αυτω μονω λατρευσεις

τοτε αφιησιν αυτον ο διαβολος και ιδου αγγελοι προσηλθον και διηκονουν αυτω

Przedostatnia prośba modlitwy “Ojcze nasz” – “nie wódź nas na pokuszenie” – tak często odmawiana, może budzić pytania i wątpliwości. Ich śladem jest chociażby fakt, że tzw. Biblia Tysiąclecia właściwie nie tłumaczy odnośnego wersetu (Mt 6, 13), lecz dokonuje teologicznej interpretacji (“nie dopuść, abyśmy ulegli pokusie”).

Problem polega głównie na pojęciu “pokuszenie”. Biblijne słowo greckie oznacza próbę, doświadczanie, także usiłowanie, zmaganie. Polskie słowo “pokusa” ma znaczenie specyficznie moralno-religijne, co stanowi pewne zawężenie. Ma to odniesienie głównie do dzisiejszej Ewangelii, gdzie jest mowa o wyprowadzeniu Jezusa przez Ducha na pustkowie, aby był “próbowany” przez diabła. Jest dość jasne, że istnieje związek między tym wyprowadzeniem Jezusa a modlitwą o to, byśmy nie byli wodzeni na wypróbowanie przez diabła.

Po tym wyprowadzeniu Jezus pościł, jakby prowokując kuszenie. Czas trwania postu – czterdzieści dni i czterdzieści nocy – nawiązuje zarówno do wędrówki Izraela przez pustynię po wyzwoleniu z Egiptu, jak też do czasu przebywania Mojżesza na górze Synaj podczas objawienia Dekalogu. Jest tu więc zawarty aspekt zarówno porzucenia i uwolnienia, jak też obdarowania i zobowiązania, początku czegoś nowego. Absolutna nowość i niepowtarzalność jest wyrażona przez post, który nie był i nie jest możliwy dla nikogo innego. Po tym następuje zbliżenie diabła i poddanie próbie przez niego, właściwie starcie z nim. To starcie jest o tyle znamienne, że Pan Jezus pozwala diabłowi zbliżyć się do Siebie, rozmawia z nim, daje się nawet zaprowadzić do Jerozolimy na szczyt świątyni, czyli na najwyższy punkt miasta i zarazem - w rozumieniu żydów - centrum świata, w końcu na wysoką górę z widokiem na cały świat.

Pociągające dla każdego są już przeżycia i widoki doświadczone pod przewodnictwem diabła, nie tylko jego obietnice. Tu więc diabeł wodzi na pokuszenie, nie Bóg. Nie trzeba jednak być wybitnym teologiem, by wiedzieć, że także w tej sytuacji diabeł może działać i działa tylko w ramach przyzwolenia Bożego. Podobnie jak zresztą w sprawie starotestamentalnego Hioba, gdy ma miejsce zakład między Bogiem i diabłem o wierność sprawiedliwego męża: Bóg zezwala na próbowanie człowieka, szatan działa. 

Jeśli Pan Jezusa każe nam prosić Boga o nie prowadzenie na pokuszenie, to dlatego, że po pierwsze ostatecznie wszystko jest w rękach Boga, a po drugie dlatego, że do diabła nie wolno się modlić, tym bardziej nie wolno go prosić.

Dlaczego więc Bóg pozwala na wodzenie i zwodzenie nas przez diabła? Po co ten cały teatr, skoro Bóg chce naszego zbawienia? Po co w ogóle istnieje szatan i jego diabły? Po co grzech i wszelkie zło na świecie i w ludziach? Dlaczego Bóg zezwala na porażki i klęski ludzi w kuszeniu diabelskim? Czyż to nie Bóg właśnie ponosi ostatecznie odpowiedzialność za tragedię grzechu?

Szczgólną odpowiedzią na te pytania jest właśnie kuszenie i zwycięstwo Jezusowe. Jezus Chrystus działa w nim jako Bóg i jako Człowiek. Jego bycie wyprowadzonym na kuszenie nadaje właściwy sens prośbie, byśmy my nie byli wodzeni na pokuszenie. Ta nasza prośba, wynikająca zarówno z poczucia własnej słabości, jak też z ufności w dobroć Bożą, jest wskazaniem na Chrystusowe pokuszenie i pokonanie szatana, a tym samym pogodzeniem się z wolą Bożą, gdy nastaje dla nas czas i sytuacja próby.

Są zasadniczo dwa rodzaje wypróbowania, podobnie jak dwa zasadnicze starcia Jezusa Chrystusa z szatanem: 1. codzienne potrzeby, dążenia i cele, w tym także podjęte z własnej woli zadania i wyzwania, 2. cierpienie, każde bolesne doświadczenie, niechciane, niemiłe, nielubiane, nawet niespodziewane i nieoczekiwane. Tym samym właściwie nie możemy uciec przed pokusami, nawet jeśli sam Zbawiciel każe nam modlić się o zachowanie przed nimi. Próba, a tym samym ryzykowność i niepewność sytuacji stanowią niezbywalny aspekt naszego życia. W taką sytuację zostaliśmy wprowadzeni wraz z zaistnieniem. Każdy, nawet najmniej zauważalny proces biologiczny i biochemiczny w naszym ciele jest wypróbowaniem i próbą sił, sprawdzeniem i zwycięstwem silniejszego, tego, co ma przetrwać. W człowieku nma przetrwać i zwyciężyć to, co w nim boskie, stworzone na Boży obraz i podobieństwo. Tym obrazem jest rozumność i wolność, czyli zdolność do wolnego, duchowego wyboru, wyboru według poznania prawdy, które jest duchowe. Zwycięstwa nie ma bez walki i dlatego właśnie konieczne jest pokuszenie. 

Tym niemniej każdy rozumny, znający swoją ludzką kondycję, obawia się próby i słusznie. Każdy zna mniej czy większy lęk przed egzaminem. Normalny człowiek odczuwa obawę przynajmniej o życie i dobro swoich bliźnich, jeśli nie swoje. Każdy, kto był zakochany, wie jak bardzo boli już chociażby przelotna myśl o możliwej utracie ukochanej osoby. Któż mógłby o sobie powiedzieć, że wytrzyma próbę, że się jej nie boi?

Czytając, słysząc czy widząc relacje o losie ludzi w łagrach, obozach koncentracyjnych, nieludzkich warunkach więziennych, czy aktualnie o sytuacji chrześcijan wyżynanych i wypędzanych przez zbrodniarzy muślimskich, czyż nie przychodzi nam na myśl wątpliwość, czy i jak bylibyśmy w stanie przetrwać i wytrzymać czas i sytuację takiego pokuszenia?

Kuszenie Jezusowe poucza i daje siłę ducha także na takie sytuacje, mianowicie przez wskazanie, że chodzi o walkę zasadniczo i przede wszystkim duchową. Tym samym żadne niesamowite i bolesne doświadczenie nie musi nas zastać zupełnie nieprzygotowanymi. Już tu i teraz, w tym Wielkim Poście, który dla każdego może być ostatnim tu na ziemi, możemy i powinniśmy podjąć przygotowanie do przyszłych pokuszeń, także na ostatnie kuszenie w godzinie śmierci. Już tu i teraz możemy i powinniśmy ucieleśnić postawę, że nie samym chlebem żyje człowiek, że nie wolno używać Pana Boga do swoich celów, do realizacji swoich ambicyj, że tylko Bogu samemu należy się najwyższe uwielbienie i poddanie. Tę postawę można zdobyć jedynie w uznaniu swojej słabości i niewystarczalności, wpatrując się w postawę i zwycięstwo naszego Zbawiciela. I naśladując Go w walce z szatanem. 

Serce piękne i dobre

Ciekawe jest historia pojęć także tych powszechnych i codziennych. Ciekawe jest przede wszystkim to, jak daleko niektóre pojęcia odsuwane są od ich źródła i pochodzenia, ulegając przy tym także zafałszowaniu. Wynika to głównie z zatarcia czy zapomnienia genezy, a za to odpowiedzialni są zwłaszcza ci, których zadaniem jest wierność pojęciom, a razie konieczności prostowanie ich. 

W obecnym obiegu publicznym określenie kogoś, że ma dobre serce, niemal zanikło. Zanika też, według mojej obserwacji, w życiu codziennym prywatnym. Gdy się jednak pojawia, to zwykle w ograniczeniu do sfery emocjonalnej w odniesieniu do kogoś, kto jest wrażliwy na potrzeby czy życzenia innych, nawet aż do naiwności i poddawania się wykorzystaniu. 

Mało kto obecnie zdaje sobie sprawę z tego, że przenośnie i symboliczne znaczenie słowa "serce" ma swoje korzenie w języku biblijnym, zarówno Starego jak zwłaszcza Nowego Testamentu. Dlatego warto sięgnąć do tego źródła. Jedną z głównych, a rzadko w tym świetle odczytywanych perykop jest przypowieść o siewcy w Ewangelii św. Łukaszowej 8, 4-15:

συνιοντος δε οχλου πολλου και των κατα πολιν επιπορευομενων προς αυτον ειπεν δια παραβολης

εξηλθεν ο σπειρων του σπειραι τον σπορον αυτου και εν τω σπειρειν αυτον ο μεν επεσεν παρα την οδον και κατεπατηθη και τα πετεινα του ουρανου κατεφαγεν αυτο

και ετερον επεσεν επι την πετραν και φυεν εξηρανθη δια το μη εχειν ικμαδα

και ετερον επεσεν εν μεσω των ακανθων και συμφυεισαι αι ακανθαι απεπνιξαν αυτο

και ετερον επεσεν επι την γην την αγαθην και φυεν εποιησεν καρπον εκατονταπλασιονα ταυτα λεγων εφωνει ο εχων ωτα ακουειν ακουετω

επηρωτων δε αυτον οι μαθηται αυτου λεγοντες τις ειη η παραβολη αυτη

ο δε ειπεν υμιν δεδοται γνωναι τα μυστηρια της βασιλειας του θεου τοις δε λοιποις εν παραβολαις ινα βλεποντες μη βλεπωσιν και ακουοντες μη συνιωσιν

εστιν δε αυτη η παραβολη ο σπορος εστιν ο λογος του θεου

οι δε παρα την οδον εισιν οι ακουοντες ειτα ερχεται ο διαβολος και αιρει τον λογον απο της καρδιας αυτων ινα μη πιστευσαντες σωθωσιν

οι δε επι της πετρας οι οταν ακουσωσιν μετα χαρας δεχονται τον λογον και ουτοι ριζαν ουκ εχουσιν οι προς καιρον πιστευουσιν και εν καιρω πειρασμου αφιστανται

το δε εις τας ακανθας πεσον ουτοι εισιν οι ακουσαντες και υπο μεριμνων και πλουτου και ηδονων του βιου πορευομενοι συμπνιγονται και ου τελεσφορουσιν

το δε εν τη καλη γη ουτοι εισιν οιτινες εν καρδια καλη και αγαθη ακουσαντες τον λογον κατεχουσιν και καρποφορουσιν εν υπομονη

A gdy się zeszło wiele tłumu i z miast przybywali do niego, rzekł przez podobieństwo:

Wyszedł siewca rozsiewać ziarno swoje. A gdy siał, jedno padło na drogę i zostało zdeptane, a ptaki nieba zjadły je.

A inne padło na ziemię skalistą, a gdy wzeszło, uschło, bo nie miało wilgoci.

A inne padło między ciernie, a ciernie razem z nim wzrosły i zadusiły je.

A jeszcze inne padło na ziemię dobrą i, gdy wzrosło, wydało plon stokrotny. To mówiąc, wołał: Kto ma uszy do słuchania, niechaj słucha.

I pytali go jego uczniowie, czymże jest to podobieństwo.

A On im rzekł: Wam dane jest poznać tajemnice królestwa Bożego, ale reszcie w podobieństwach, aby widząc nie widzieli, a słuchając nie rozumieli.

A tym jest to podobieństwo: Ziarnem jest słowo Boże.

A tymi na drodze są ci, którzy wysłuchali; potem przychodzi diabeł i wyrywa słowo z serca ich, aby nie uwierzywszy nie byli zbawieni.

A tymi przy skale są ci, którzy, gdy usłyszą, z radością przyjmują słowo, ale korzenia nie mają, do czasu wierzą, a w chwili pokusy odstępują.

A to, które padło między ciernie, to ci, którzy usłyszeli, ale idąc drogą wśród trosk, bogactw i rozkoszy życia, ulegają przyduszeniu i nie dochodzą do dojrzałości.

A to, które padło na piękną ziemię, to ci, którzy pięknym i dobrym sercem usłyszawszy słowo, zachowują je i w wytrwałości wydają owoc.

Nie trudno zauważyć, że cała przypowieść zmierza do pojęcia "serce piękne i dobre" (εν καρδια καλη και αγαθη) jako ideału człowieka, który słucha słowa Bożego. Jak należy je rozumieć, wynika z całości przypowieści, która jest oczywiście znowu jednym z niedoścignionych przykładów genialnej psychologii Ewangelii Jezusa Chrystusa. 

Interpretacja tej przypowieści wydaje się stosunkowo łatwa, gdyż sam Pan Jezus ją wyjaśnia. Najbardziej tajemnicze i niejasne jest właśnie określenia serca, które jest żyzną glebą dla słowa Boga. 

W czasach biblijnych greckie słowo καρδια było rzadko używane w przestrzeni świeckiej czyli niebiblijnej. Istotne znaczenia nabrało ono dopiero w Nowym Testamencie jako centrum życia człowieka nie tylko cielesnego lecz także duchowego: jako ośrodek i źródło myślenia, woli i odczuwania, aczkolwiek z przewagą zdolności i czynności rozumowo-duchowych, ale także wyborów i decyzyj moralnych, w tym także zarówno cnót jak też wad, pragnień i pożądliwości, ale również miłości czy to duchowej czy bardziej zmysłowej. Oznacza ono więc całościowo wnętrze człowieka, jego właściwości i poruszenia tak duchowe jak i zmysłowe i afektywne, i tak łączy w sobie pojęcia takie jak umysł, charakter i osobowość. Dlatego właśnie możliwe jest określenie serca pięknym i dobrym. 

To wyrażenie jest w tłumaczeniach zwykle przeinaczane, prawdopodobnie w ślad za Wulgatą ("in corde bono et optimo"), która w tym miejscu raczej zaciemnia niż tłumaczy. Natomiast oryginał grecki dość wyraźnie nawiązuje do klasycznego pojęcia καλοκἀγαθία znanego już od Sokratesa i jego ucznia Xenofona. To określenie wyraża typowo greckie połączenie piękna z dobrem i odwrotnie, przy czym piękno odnosi się bardziej do sfery cielesnej, widzialnej, podczas gdy dobroć jest kwalifikacją moralną czyli odnoszącą się do cnót jako sprawności umysłu i woli. Chodzi więc tutaj o całościową harmonię człowieka jako istoty cielesno-duchowej. 

W przypowieści Pana Jezusowej oczywiście nie chodzi o cielesne cechy serca. Tym niemniej zapewne chodzi o harmonię duchową człowieka, jego wnętrza wraz z władzami, zdolnościami i dążeniami. Analogia do uprawy rośliny pomaga w ujęciu głębokich zasad w życiu duchowym, które są przedmiotem pouczenia w przypowieści. 

Po pierwsze, należy tutaj mówić o zasadzie wzrostu, który pochodzi od Boga. Człowiek potrzebuje słowa, czyli pouczenia ku poznaniu i wskazania ku działaniu, aby nie być glebą bezużyteczną duchowo. Pan Jezus nie precyzuje, czym jest ziarno słowa Bożego. Z teologii katolickiej, zakorzenionej w Bożym Objawieniu, wiemy, że Bóg przemawia zarówno już w dziele stworzenia (liber creationis) jak też w dziele Zbawienia, czyli począwszy od patriarchów i proroków Starego Przymierza aż do pełni w Jezusie Chrystusie, przekazanej Apostołom i przez nich Kościołowi. W szczególny sposób Pan Jezus ma zapewne na myśli Swoje nauczanie, choć nie wyłącznie to, którego uczniowie byli świadkami w tym momencie. Na pewno pojęcie "słowo Boga" należy poszerzyć o znaczenie podane w Prologu Ewangelii św. Janowej:

εν αρχη ην ο λογος και ο λογος ην προς τον θεον και θεος ην ο λογος

ουτος ην εν αρχη προς τον θεον

παντα δι αυτου εγενετο και χωρις αυτου εγενετο ουδε εν ο γεγονεν

εν αυτω ζωη ην και η ζωη ην το φως των ανθρωπων

Na początku było Słowo, a Słowo było u Boga, a Bogiem było Słowo.

Ono było na początku u Boga.

Wszystko przez nie powstało, a bez niego nic nie powstało, co powstało.

W nim było życie, a życie było światłością ludzi.

Mimo fachowo exegetycznych względów w odróżnianiu tej Ewangelii od textów synoptycznych, nie trudno zauważyć pewien związek z przypowieścią o siewcy: Słowo Boga daje życie i poznanie, które oświeca drogę człowieka i jego wzrost. Człowiek dlatego jest zdolny przyjąć to Słowo, ponieważ całe stworzenie stało się przez nie, także każdy człowiek i cała ludzkość. 

Tak więc pierwszym warunkiem płodności duchowej jest uznanie swojej zależności od pouczenia pochodzącego od Boga. Główną przeszkodą jest bowiem brak tego pouczenia i to nie z powodu jego nieobecności, lecz z powodu jego nieprzyjęcia i oporu przed przyjęciem. 

Oprócz przeszkody w samym człowieku, są też uwarunkowania zewnętrzne, które uniemożliwiają wzrost i owocowanie prawdy Bożej w nim. Jest to po pierwsze szatan, czyli działanie złego ducha w połączeniu z zawinioną słabością i brakiem odporności na jego działanie, po drugie powierzchowność i niestałość, po trzecie szeroko rozumiany materializm i hedonizm. Przeciwieństwem tych cech i zachowań jest właśnie piękno i dobroć serca. 

Należy mieć na uwadze, że Pan Jezus nie tyle opisuje lecz o wiele bardziej apeluje i to w sposób - według powszechnej obecnie "wrażliwości" - mało uprzejmy i zupełnie nie dyplomatyczny: "kto ma uszy do słuchania, niechaj słucha!" Mówi tym samym nie mniej ni więcej jak to, że piękno i dobroć serca polega na używaniu i rozwoju zdolności już danych człowiekowi. Ziemia udeptana na drodze może stać się glebą. Nawet skała może stać się glebą przynajmniej po jakimś czasie, a wiemy przecież, że nawet w szczelinach skalnych i też w szczelinach betonowych dróg dość łatwo i szybko zagnieżdża się i rozwija roślinność przynajmniej mniej wymagająca co do warunków. Ziarno rzucone w glebę nie jest także zupełnie bezbronne wobec ptactwa przygodnego zgłodniałego. Nie jest skazane na przegranie wyścigu wzrostu z chwastami. Normalny gospodarz zabezpiecza odpowiednio wysiane ziarno, tym bardziej czyni to Boski Siewca. 

W gruncie rzeczy każdy człowiek jest zasadniczo glebą zarówno ubitą, skalistą i zachwaszczoną, jak też żyzną i zadbaną. Nigdy nie jest tak, że jest skazany na bezowocność. Siewca nie przestaje dbać o glebę serca i siać ziarna prawdy aż do ostatniego tchnienia doczesnego życia człowieka. Zwykle jest tak, że serca dziecka jest piękniejsze i lepsze niż serce dorosłego, a to wtedy, gdy człowiek w ciągu swego życia przez swoje wolne wybory staje się glebą twardą, skalistą i zachwaszczoną. Jednak także wtedy Siewca nie skąpi siewu, dopóki jest choćby skrawek otwarty na ziarno i żyzny w sercu człowieka. 

Płodność znamionuje wszystkie istoty żywe, stanowi ich cechę istotną. Tylko to, co wzrasta, przemienia się i wydaje owoc, a tym samym przekazuje siebie i trwa w nowym życiu, jest żywe. Tak jest począwszy od najprostszych żywych organizmów jednokomórkowych aż do człowieka.

Płodność oznacza nie tylko dawanie siebie, lecz równocześnie spotkanie. Wyższy poziom płodności, takiej, która prowadzi do powstania nowej, niepowtarzalnej jakości, wymaga połączenia i przyjęcia, i to wielostopniowego i różnorodnego. Ma to miejsce już w świecie roślin na co dzień nas otaczających, począwszy od najmniejszej trawki przydrożnej i rośliny doniczkowej aż po okazałe drzewa. Tak Bóg urządził świat, widzialny dla nas, który jest odbiciem i obrazem, ilustracją i niejako objawieniem prawdy o samym Stwórcy i rzeczach niewidzialnych.

Przypowieść o siewcy i różnych typach gleby wydaje się przy pierwszym zetknięciu irytująca i tragiczna, poniekąd nawet absurdalna. Pozostaje taka – i staje się wręcz jeszcze bardziej – nawet w połączeniu z jej wyjaśnieniem w drugiej części perykopy. Cóż to za siewca, który wysiewa na drogę, na skały, pośród wybujałe ciernie? Zdumione pytanie uczniów jest więc zupełnie zrozumiałe. Byli zapewne na tyle pojętni i na tyle znali już styl nauczania Mistrza, że wiedzieli, iż ma na myśli sprawy wyższe, duchowe. Nie byłoby dziwne, gdyby przynajmniej część z nich od razu pojęła, że chodzi o plon duchowy, o dzieło Boże zakładające sens, dobroć i wspaniałość stworzenia.

Wyjaśnienie Jezusowe jest bardzo proste, właściwie oczywiste, przynajmniej dla nas. Zaskakujące jest Jezusowe wprowadzenie do wyjaśnienia: wskazanie na wybranie, Boże obdarowanie uczniów tak daleko idące, że udzielające poznania “tajemnic Królestwa Bożego”. Co to są za tajemnice? Dlaczego Bóg sprawia różnicę inaczej traktując wielki tłum i uczniów, których Jezus powołał do pójścia za Nim? Przecież także do tych ostatnich skierowana była przypowieść, skoro prosili o jej wyjaśnienie. Zaś wyjaśnienie nie wydaje się zawierać jakiejś tajemnej wiedzy. Czyż ono udziela wglądu w tajemnice, daje ich zrozumienie?

Nie samo wyjaśnienie przypowieści jest przywilejem i wyróżnieniem. Nie jest wykluczone, że pośród tłumu byli słuchacze na tyle inteligentni, że bez wyjaśnienia Jezusowego zrozumieli, iż ziarno oznacza słowo Jezusowe, a gleba to serca ludzkie. Tym niemniej dla każdego słuchacza – wówczas tak samo jak dzisiaj – było i jest irytujące i nurtujące pytanie, dlaczego siewca cenne ziarno wyrzucał na podeptanie, wyżarcie przez ptaki i zagłuszenie przez ciernie. To jest właśnie tajemnica Królestwa Bożego.

Tę tajemnicę poznają wybrani do bliskości, zażyłości z Jezusem. U nich pojawia się nie tylko dociekliwość o sens przypowieści, lecz także, a nawet przede wszystkim pytanie: jaką glebą jest moje serce? Przy tym serce oznacza w języku biblijnym - jak już zaznaczyłem wyżej - nie tylko i nie przede wszystkim sferę emocjonalną czyli uczucia, lecz centrum osoby, ośrodek zarówno cielesny jak też duchowy, podmiot całościowego poznania oraz działania.

To refleksyjne pytanie, jeśli dotyka i wychodzi z głębi serca, zawiera niepewność siebie, także pewien niepokój, zatroskanie o siebie. Miało ono miejsce zapewne u uczniów, może nawet powodując lęk o siebie i obawy. To może i powinno nastąpić także u nas. Jak Pan Jezus na to odpowiada? Właśnie wskazaniem na wybranie przez Boga w postaci powołania do bycia Jego uczniem. 

Pan Jezus nie mówi, jakoby to powołanie oznaczało samo przez się bycie żyzną glebą dla słowa Bożego. Wybranie w tym kontekście oznacza nie tyle upodobanie co obdarzenie z hojnej, wręcz niesłychanie rozrzutnej miłości. Tej Bożej rozrzutności jest świadom każdy, kto trzeźwo spogląda zarówno na swoje życie jak też na niewdzięczność, zaślepienie, otępiałość i zatwardziałość serc ludzkich wokół siebie. Równocześnie to właśnie nasze własne niewdzięczne zaskorupienie, rozproszenie i wybujałość w rzeczach przyziemnych i szkodliwych stanowi o rodzaju spotkania naszego serca ze słowem Bożym, które jest przehojne, szczodre, a równocześnie delikatne, nie zadające gwałtu. 

Klasyfikacja rodzajów gleby w przypowieści nie jest wyrokiem lecz wezwaniem. Wezwaniem typowym dla prawdziwego Boga, który tak urządził świat, że ze skruszonych skał powstaje gleba, zaś człowiekowi powierzył troskę o uprawę ziemi, w tym także trud rozróżniania ziarna pożytecznego, życiodajnego według czasu i miejsca. Człowiek ma nie tylko możliwość i władzę rozpoznawania gleby żyznej od nieurodzajnej, lecz nawet przemiany pustkowia w ziemię uprawną i płodną. Przede wszystkim każdy z nas ma zdolność uprawiania swego serca, czyli osobowej gotowości na przyjęcie życiodajnego, rozrzutnego z miłości słowa prawdy – o Bogu i o sobie.